Renta Unijna

Z chwilą przystąpienia Polski do Unii Europejskiej 1 maja 2004 pojawiły się nowe możliwości podejmowania legalnej pracy w krajach członkowskich, a wraz z nimi nowe przepisy prawne stosowane przy ustalaniu rent z ZUS. Przystępując do Unii Europejskiej, Polska została włączona w unijną koordynację systemów zabezpieczenia społecznego. Dzięki temu obywatele Polski  i innych państw Wspólnoty mogą korzystać z prawa równego traktowania, mają takie same obowiązki i korzystają z takich samych praw do opieki lekarskiej, świadczeń chorobowych, rodzinnych, rent oraz emerytur.

Po 1 maja 2004 r. emerytury i renty przyznawane są w Polsce na podstawie polskich przepisów emerytalno - rentowych (Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz.353, z późn. zm.). Przepisy te w niektórych "sytuacjach międzynarodowych" są modyfikowane przepisami unijnymi. Dotyczy to osób ubiegających się o świadczenia emerytalno - rentowe, wykonujących w przeszłości pracę na terenie różnych państw członkowskich.

Poniższe rozporządzenia są stosowane m.in. przez instytucje rozpatrujące uprawnienia do świadczeń emerytalno-rentowych, w tym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają wartość nadrzędną nad przepisami wewnętrznymi państw członkowskich UE. Co za tym idzie, w przypadku kolizji przepisów krajowych z przepisami wspólnotowymi pierwszeństwo mają zawsze przepisy wspólnotowe.

Ustalając uprawnienia do świadczeń w określonych sytuacjach, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany jest do stosowania oprócz polskich przepisów emerytalno - rentowych również prawo unijne. Dotyczy to osób migrujących, tj. przemieszczających się w obrębie Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub Szwajcarii.

Dlatego też osoba prowadząca działalność gospodarczą w Polsce, posiadająca dodatkowo okresy ubezpieczenia za granicą, przysługujące z legalnego zatrudnienia na terenie państwa członkowskiego Unii Europejskiej  w chwili starania się o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy, ma prawo do ubiegania się w ZUS o polską rentę oraz tzw. rentę unijną, jeżeli spełnia warunki wymagane do nabycia prawa do renty.

Zatrudnienie za granicą wpływa na nasze prawo odnośnie uzyskania świadczeń społecznych w Polsce, a także koniecznych procedur, aby świadczenia te otrzymać. Wiąże się to z kwestią miejsca, gdzie powinniśmy złożyć wniosek o rentę, jak i uwzględniania przez ZUS okresów ubezpieczeniowych zdobytych za granicami Polski.

Unia Europejska nie ustanowiła jednego ponadpaństwowego systemu zapewniającego renty z tytułu niezdolności do pracy. Każde z państw członkowskich samodzielnie rozstrzyga komu i na jakiej podstawie przyznana zostanie renta w razie wystąpienia niezdolności do pracy.

Jeżeli więc o rentę z tytułu niezdolności do pracy stara się osoba, która posiada okresy ubezpieczenia w Polsce oraz w innym krajach członkowskich UE, jej uprawnienia do renty ustalają równolegle instytucje ubezpieczeniowe każdego z tych państw.

Możliwa jest więc sytuacja, w której osoba pobiera renty z kilku państw członkowskich, których ustawodawstwu podlegała.

Okres składkowy i nieskładkowy wymagany do przyznania renty jest uzależniony od wieku osoby ubezpieczonej, w jakim nastąpiła niezdolność do pracy. Okres ten wynosi:

Dla osób, u których niezdolność do pracy powstała po ukończeniu 30-tego roku życia, okres wymaganych 5-ciu lat podlegania, musi wystąpić w ciągu ostatnich 10 lat, przypadających przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy. Do tego 10-letniego okresu nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty rodzinnej, renty szkoleniowej.

Okresy nieskładkowe to m.in. okresy: nauki w szkole wyższej, urlopu wychowawczego w określonej ustawą wysokości, sprawowania opieki nad niezdolnym do pracy członkiem rodziny.

Chcąc starać się o rentę unijną, należy wystąpić ze stosownym wnioskiem. Wniosek ten musi być zgłoszony przez osobę uprawnioną bądź jej pełnomocnika.

W Polsce ustalenie prawa do renty unijnej z tytułu niezdolności do pracy, następuje na podstawie składanego wniosku (druk ZUS Rp-1), do którego należy dołączyć:

• formularz unijny E 207 PL (Informacje dotyczące przebiegu ubezpieczenia osoby ubezpieczonej) z informacją o okresach ubezpieczenia oraz zamieszkania, przebytych w państwach członkowskich

Osoba ubezpieczana w więcej niż jednym państwie członkowskim, wniosek o przyznanie renty składa w instytucji ubezpieczeniowej jednego państwa. Złożony wniosek automatycznie uruchamia równoczesne rozpatrywanie uprawnień do emerytury i renty we wszystkich państwach członkowskich, w których podlegała ubezpieczeniom. Zatem osoba mieszkająca w Polsce, która posiada okresy ubezpieczenia również w innych państwach członkowskich wniosek o "rentę unijną" składa we właściwej jednostce ZUS, realizującej umowę międzynarodową bądź za pośrednictwem jednostki ZUS miejsca zamieszkania, która zobowiązana jest do skompletowania wniosku o rentę i do przekazania go do właściwej instytucji ubezpieczeniowej w tym państwie. Przy rozpatrywaniu wniosku o rentę w Polsce uwzględnione są również okresy ubezpieczenia przebyte w innych krajach członkowskich UE.